Wat houdt dit block in?
Dit block gaat over het begeleiden van leerlingen bij het gericht zoeken, controleren en beoordelen van digitale informatie. Leerlingen komen online veel informatie tegen, bijvoorbeeld via websites, zoekmachines en AI-tools zoals ChatGPT. Niet alle informatie is automatisch betrouwbaar of volledig. Daarom leren leerlingen in dit block hoe zij een goede zoekvraag kunnen formuleren, hoe zij informatie kunnen vergelijken met andere bronnen en hoe zij kunnen beoordelen of een website betrouwbaar is. In mijn les hebben leerlingen uit groep 4 en 5 gewerkt met vragen over historische gebeurtenissen in Nederland. Zij stelden een vraag aan ChatGPT, lazen het antwoord kritisch en controleerden daarna via Google of betrouwbare websites of de informatie klopte.
Toepassing in de praktijk
Ik heb de activiteit uitgevoerd in groep 4 en 5 op CBS het Anker. De leerlingen hadden al basiservaring met Chromebooks en tablets, konden eenvoudige zoekopdrachten uitvoeren en hadden in een eerdere les kennisgemaakt met ChatGPT. De les sloot aan bij digitale geletterdheid en het vakgebied wereldoriëntatie, specifiek geschiedenis. De leerlingen werkten in tweetallen of drietallen. Zij kozen een vraag over de geschiedenis van Nederland, bijvoorbeeld over de Romeinen, de middeleeuwen, ontdekkingsreizigers, oorlog en vrijheid, het koningshuis of belangrijke gebeurtenissen. Vervolgens stelden zij deze vraag aan ChatGPT. Daarna controleerden zij het antwoord met behulp van Google of een betrouwbare website. Op een controleblad onderzochten zij wie de website had gemaakt, of de informatie overeenkwam met het antwoord van ChatGPT, of de website duidelijk en betrouwbaar overkwam en welke conclusie zij daaruit konden trekken. In de afsluiting bespraken we klassikaal wat de leerlingen hadden ontdekt, of alles wat ChatGPT zei waar was en hoe je kunt weten of digitale informatie betrouwbaar is.
ICT-Bekwaamheidseisen
A6. Je begrijpt hoe digitale data ontstaan, waaronder informatie en media, en kunt gericht data zoeken, vinden en verwerken. Deze bekwaamheidseis past bij mijn activiteit, omdat de leerlingen leerden dat digitale informatie ergens vandaan komt en niet zomaar als waarheid moet worden aangenomen. Zij moesten gericht zoeken naar informatie over een historische gebeurtenis, een antwoord van ChatGPT lezen en daarna aanvullende informatie vinden via een zoekmachine of betrouwbare website. Door de informatie te vergelijken, leerden zij digitale gegevens zoeken, vinden, controleren en verwerken.
A7. Je kent de wijze waarop AI-systemen output genereren en weet hoe je deze output kunt sturen. Deze bekwaamheidseis komt terug doordat de leerlingen werkten met ChatGPT. Zij leerden dat ChatGPT antwoorden geeft op basis van een ingevoerde vraag, maar dat deze antwoorden niet altijd volledig of betrouwbaar hoeven te zijn. Door zelf een goede vraag te formuleren en het antwoord daarna te controleren, werden leerlingen zich bewust van de mogelijkheden en beperkingen van AI-output.
A10. Je beheerst de vaardigheden van de leerlijn digitale geletterdheid op een niveau hoger dan vastgesteld voor het basisonderwijs. Deze bekwaamheidseis toon ik aan doordat ik zelf de digitale informatievaardigheden moest beheersen om de leerlingen hierin te kunnen begeleiden. Ik heb de leerlingen ondersteund bij het formuleren van zoekvragen, het gebruiken van ChatGPT, het zoeken via Google en het beoordelen van websites op betrouwbaarheid. Daarmee laat ik zien dat ik deze vaardigheden zelf voldoende beheers en kan vertalen naar een onderwijsactiviteit voor groep 4 en 5.
B3. Je onderbouwt didactische en pedagogische keuzes voor digitale instructie en interactiemiddelen aan de hand van onderwijsmodellen. Deze bekwaamheidseis past bij mijn les, omdat ik bewust heb gekozen voor een opbouw waarin voorkennis werd geactiveerd, leerlingen samenwerkend en onderzoekend leerden en de les werd afgesloten met reflectie. De digitale middelen werden niet los ingezet, maar gekoppeld aan een leerdoel: leerlingen leren digitale informatie kritisch beoordelen. Door klassikale instructie, samenwerken in tweetallen of drietallen en een controleblad te combineren, kregen leerlingen structuur bij het ontwikkelen van digitale informatievaardigheden.
B5. Je weegt verschillende waarden met betrekking tot de inzet van digitale technologische leermiddelen bij leerlingen af en relateert deze aan de pedagogische en didactische uitgangspunten van de school. Deze bekwaamheidseis komt terug doordat de les niet alleen ging over het gebruiken van technologie, maar ook over kritisch en verantwoordelijk omgaan met digitale informatie. Ik heb leerlingen laten ervaren dat AI en online informatie handig kunnen zijn, maar dat je altijd moet blijven nadenken over betrouwbaarheid, waarheid en brongebruik. Dit sluit aan bij pedagogisch handelen, omdat leerlingen leren om bewust, kritisch en veilig om te gaan met digitale middelen.
C3. Je brengt en houdt de digitale technologische infrastructuur in de eigen klas op orde. Deze bekwaamheidseis sluit aan bij de organisatie van de les. Voor de uitvoering waren Chromebooks of tablets nodig, toegang tot ChatGPT of een zoekmachine, een werkblad met vragen en een controleblad voor betrouwbare websites. Ik moest ervoor zorgen dat de digitale middelen beschikbaar en bruikbaar waren, zodat leerlingen zelfstandig of in groepjes aan de opdracht konden werken.
D3. Je onderzoekt samen met collega’s in de school nieuwe ontwikkelingen op het gebied van digitale geletterdheid en probeert deze toe te passen in de klas. Deze bekwaamheidseis past bij deze activiteit, omdat ik een actuele ontwikkeling, namelijk het gebruik van AI en ChatGPT, heb toegepast in mijn onderwijspraktijk. Ik heb onderzocht hoe leerlingen hiermee kunnen werken en hoe zij kunnen leren om de output van AI kritisch te controleren. Door de uitvoering en de feedback van mijn mentor heb ik deze ontwikkeling verbonden aan mijn eigen onderwijspraktijk.
D4. Je kunt je visie op goed onderwijs verwoorden in relatie tot de inzet van digitale technologische leermiddelen en kunt tevens aangeven hoe je visie de inzet van deze middelen beïnvloedt. Deze bekwaamheidseis komt terug doordat ik digitale technologie doelgericht heb ingezet. Mijn visie is dat digitale middelen waardevol zijn wanneer zij het leren verdiepen en leerlingen helpen om bewuster, kritischer en zelfstandiger te worden. In deze les stond niet het gebruik van ChatGPT op zichzelf centraal, maar het leren controleren van informatie, het ontwikkelen van kritisch denken en het voeren van een gesprek over betrouwbaarheid.
(Externe) bronnen
Qustodio. (2024). What is ChatGPT and is it safe? Geraadpleegd van https://www.qustodio.com/nl/blog/what-is-chatgpt-is-it-safe/
OpenAI. (2024). ChatGPT. Geraadpleegd van https://chatgpt.com/
NHL Stenden Hogeschool. (2024). Digitale Didactiek & Mediawijs – Bekwaamheidsmodel, versie september 2024.
Eigen ontwikkeld lesmateriaal digitale geletterdheid.
Bewijs van uitvoering
Als bewijs van uitvoering heb ik mijn lesbeschrijvingsformulier toegevoegd. Hierin staan de doelgroep, beginsituatie, lesdoelen, lesopbouw, gebruikte materialen en de koppeling met digitale geletterdheid beschreven. Daarnaast heb ik het werkblad toegevoegd waarop leerlingen vragen over de geschiedenis van Nederland konden kiezen. Ook heb ik het controleblad toegevoegd waarmee leerlingen onderzochten of een website betrouwbaar was. De mentorfeedback op het lesformulier vormt ook bewijs van uitvoering. Hieruit blijkt dat de leerlingen betrokken waren, de regels en opdrachten goed volgden en werden aangezet tot kritisch denken.
Feedback door medestudenten
Mijn medestudenten herkenden in deze activiteit duidelijk de koppeling met digitale informatievaardigheden. Zij gaven aan dat de opdracht goed past bij de leefwereld van leerlingen, omdat kinderen steeds vaker informatie krijgen via internet en AI. Ook vonden zij het sterk dat leerlingen niet alleen informatie opzochten, maar deze informatie ook moesten controleren. Een aandachtspunt was om het lesdoel voor leerlingen nog duidelijker zichtbaar te maken, zodat zij vooraf precies weten waar zij tijdens de les op moeten letten. Deze feedback neem ik mee door bij een volgende les de beoordelingsstappen voor betrouwbare informatie vooraf nog explicieter te bespreken en eventueel zichtbaar op het digibord te zetten.
EU Badgr (Canvas Badges) certificaat
Nog niet verstrekt.