Wat houdt dit block in?
Dit block gaat over het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van een onderwijsactiviteit waarin een zelfgemaakte of zelfgekozen kennisclip wordt ingezet ter ondersteuning van het leerproces. Een kennisclip is een korte video of animatie waarin leerstof duidelijk en visueel wordt uitgelegd. De kennisclip kan worden gebruikt voor instructie, herhaling, zelfstandige verwerking of het activeren van voorkennis.
Voor dit block heb ik een onderwijsactiviteit uitgevoerd in groep 4 en 5 van Cbs het Anker. De les ging over de ontwikkeling van de vlinder. De leerlingen bekeken een kennisclip, maakten aantekeningen, lazen een informatieve tekst en verwerkten de belangrijkste informatie in een gezamenlijke muurkrant. Door deze opbouw leerden de leerlingen informatie verzamelen, hoofd- en bijzaken onderscheiden, samenwerken en de ontwikkeling van een vlinder in eigen woorden uitleggen.
Toepassing in de praktijk
De activiteit is uitgevoerd op 26-05-2026 in groep 4 en 5 van Cbs het Anker. De groep bestond uit 26 leerlingen. De les sloot aan bij wereldoriëntatie, taal, begrijpend lezen en digitale geletterdheid.
De les begon met een klassengesprek waarin de voorkennis van de leerlingen werd geactiveerd. Ik vroeg wat de leerlingen al wisten over vlinders en stelde vragen als: “Hoe ontstaat een vlinder?” en “Wat weet je al over rupsen of cocons?” De antwoorden van de leerlingen werden verzameld op het bord. Daarna legde ik uit wat het doel van de les was en wat het eindproduct zou worden: een muurkrant over de ontwikkeling van de vlinder.
In de kern van de les bekeken de leerlingen een kennisclip over de ontwikkeling van de vlinder. Tijdens het kijken maakten zij korte aantekeningen over belangrijke informatie. Vooraf besprak ik waar zij op konden letten, zoals de verschillende fases van de ontwikkeling. Na de kennisclip kregen de leerlingen een informatieve tekst. Zij lazen deze zelfstandig of in tweetallen en selecteerden belangrijke informatie. Ik liep rond om leerlingen te begeleiden bij het herkennen van hoofd- en bijzaken.
Daarna gingen de leerlingen in groepjes aan de slag met de muurkrant. Zij verwerkten informatie uit hun aantekeningen en uit de tekst. De leerlingen schreven belangrijke informatie op en voegden tekeningen of afbeeldingen toe. Wanneer leerlingen extra informatie wilden opzoeken, mochten zij gebruikmaken van een laptop. Dit mocht alleen na toestemming en met een passende vraag aan ChatGPT, zodat zij bewust en verantwoord omgingen met AI-gebruik. De leerlingen werkten samen, verdeelden taken en hielpen elkaar bij het ordenen van informatie.
Aan het einde van de les vond een korte klassikale reflectie plaats. Ik stelde vragen als: “Welke vier fases heeft een vlinder?” en “Wat vond je het meest bijzondere dat je hebt geleerd?” Enkele groepjes mochten kort iets vertellen over hun muurkrant. Daarna koppelde ik terug naar het leerdoel van de les.
ICT-Bekwaamheidseisen
A2. Je navigeert doelgericht in het digitale media- en informatielandschap voor het verwerken en verwerken van informatie.
Deze bekwaamheidseis past bij de les, omdat leerlingen informatie uit een kennisclip, een informatieve tekst en eventueel digitale bronnen moesten verzamelen en verwerken. Zij leerden gericht te kijken en luisteren naar de kennisclip, belangrijke informatie te herkennen en deze te gebruiken voor hun muurkrant. Hierbij werd aandacht besteed aan het formuleren van vragen, het zoeken naar informatie en het verwerken van informatie in een begrijpelijke vorm.
A3. Je gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van jezelf en anderen.
Deze bekwaamheidseis kwam naar voren doordat leerlingen niet vrij en onbegeleid digitale middelen mochten gebruiken. Wanneer zij extra informatie wilden opzoeken, mochten zij alleen gebruikmaken van een laptop na toestemming van de leerkracht. Ook mochten zij alleen een passende vraag stellen aan ChatGPT. Hierdoor werd verantwoord en veilig gebruik van digitale hulpmiddelen gestimuleerd. De leerlingen leerden dat je niet zomaar alles online gebruikt of overneemt, maar bewust moet omgaan met digitale systemen en informatie.
A4. Je maakt weloverwogen keuzes bij het gebruik van digitale technologie en digitale media.
Deze bekwaamheidseis past bij mijn rol als leerkracht in deze activiteit. Ik heb bewust gekozen voor het inzetten van een kennisclip, omdat de ontwikkeling van een vlinder visueel goed zichtbaar wordt wanneer leerlingen de verschillende fases in beeld zien. De kennisclip ondersteunde de uitleg en hielp leerlingen om de leerstof beter te begrijpen. De inzet van digitale media had hierdoor een duidelijke didactische meerwaarde: de leerlingen konden zien hoe een vlinder zich ontwikkelt van eitje naar rups, pop en vlinder.
A5. Je ontwerpt zelfstandig betekenisvol onderwijs gericht op digitale geletterdheid voor je klas, voert dit uit en evalueert dit.
Deze bekwaamheidseis sluit aan bij de volledige activiteit. Ik heb zelf een les ontworpen waarin digitale geletterdheid werd geïntegreerd met wereldoriëntatie, taal en begrijpend lezen. De leerlingen gebruikten een kennisclip als digitale bron, verwerkten informatie en leerden bewust omgaan met digitale hulpmiddelen. De activiteit werd uitgevoerd in de praktijk en geëvalueerd door middel van klassikale reflectie, observatie van de leerlingen en feedback van de mentor.
B1. Je zet interactieve technologie in om te motiveren en te enthousiasmeren, waarbij je voorkennis kunt activeren en het geleerde kunt evalueren.
Deze bekwaamheidseis past bij de inzet van de kennisclip en het digibord. De kennisclip zorgde voor motivatie en betrokkenheid, omdat de leerlingen de ontwikkeling van de vlinder visueel konden volgen. Vooraf werd de voorkennis geactiveerd met een woordweb en vragen over vlinders, rupsen en cocons. Na afloop werd het geleerde geëvalueerd door middel van reflectievragen, zoals welke fases een vlinder heeft en wat de leerlingen het meest bijzonder vonden.
B2. Je reflecteert op de inzet van digitale technologische (leer)middelen en de meerwaarde daarvan voor het leerproces.
Deze bekwaamheidseis past bij mijn reflectie op de inzet van de kennisclip. De kennisclip had meerwaarde, omdat leerlingen niet alleen lazen over de ontwikkeling van een vlinder, maar deze ontwikkeling ook konden zien. Dit maakte de leerstof concreter en begrijpelijker. De combinatie van kijken, aantekeningen maken, lezen en verwerken in een muurkrant zorgde ervoor dat leerlingen de informatie op verschillende manieren konden verwerken. De digitale technologie ondersteunde daarmee het leerproces.
B4. Vanuit kennis en vaardigheid van een breed repertoire aan digitale technologische (leer)middelen en -mogelijkheden maak je didactische en pedagogische onderbouwde keuzes voor de inzet van technologie in leerprocessen tijdens het instrueren, oefenen, maken, activeren en evalueren.
Deze bekwaamheidseis sluit aan bij de keuzes die ik in de les heb gemaakt. Ik gebruikte het digibord en de kennisclip voor instructie en beeldvorming. Daarnaast mochten leerlingen onder begeleiding een laptop gebruiken om extra informatie te zoeken. De digitale middelen werden niet los ingezet, maar gekoppeld aan het leerdoel van de les. De kennisclip ondersteunde de instructie, het maken van aantekeningen ondersteunde de verwerking en de muurkrant maakte zichtbaar wat de leerlingen hadden geleerd.
C1. Je communiceert op een verantwoorde en professionele wijze met behulp van digitale technologische (leer)middelen.
Deze bekwaamheidseis kwam terug in het gebruik van digitale middelen binnen de onderwijsactiviteit. De kennisclip werd op een professionele en doelgerichte manier ingezet via het digibord. Ook werd het gebruik van digitale hulpmiddelen door leerlingen begeleid en besproken. Door duidelijke afspraken te maken over het gebruik van laptops en ChatGPT werd digitale communicatie en informatieverwerking op een verantwoorde manier vormgegeven.
D1. Je verzamelt continu inzicht in je eigen kennis, vaardigheden en houding ten aanzien van digitale geletterdheid, leren en lesgeven met ICT en de invloed van technologische ontwikkelingen in de samenleving en werkt planmatig aan uitdagingen.
Deze bekwaamheidseis past bij mijn persoonlijke leerdoel en mijn reflectie op de activiteit. Ik wilde mij tijdens deze les verder ontwikkelen in het begeleiden van begrijpend lezen en samenwerkend leren, door leerlingen gericht te ondersteunen bij het selecteren van belangrijke informatie uit teksten en het stimuleren van actieve samenwerking. Daarnaast heb ik ervaring opgedaan met het inzetten van een kennisclip en het verantwoord begeleiden van AI-gebruik in de klas. Hierdoor heb ik meer inzicht gekregen in hoe digitale middelen het leerproces kunnen ondersteunen.
(Externe) bronnen
Digitale Didactiek & Mediawijs – Bekwaamheidsmodel, versie september 2024.
NHL Stenden Hogeschool. Digitale Didactiek & Mediawijs – Bekwaamheidsmodel.
KU Leuven. (z.d.). Verandering. Thomas. Geraadpleegd van Thomas KU Leuven.
Willem Wever. Hoe wordt een rups een vlinder? #16.
Schooltv / educatieve kennisclip over de ontwikkeling van de vlinder.
Informatieve tekst: De levenscyclus van vlinders.
Eigen lesmateriaal wereldoriëntatie: kennisclip over de ontwikkeling van de vlinder.
Bewijs van uitvoering
Als bewijs van uitvoering is er een lesbeschrijvingsformulier ingevuld voor de les over de ontwikkeling van de vlinder. Hierin staan de doelgroep, beginsituatie, doelen, lesopbouw, gebruikte bronnen, werkvormen en materialen beschreven.
Daarnaast zijn er meerdere bewijzen van uitvoering aanwezig. De leerlingen hebben een kennisclip bekeken over de ontwikkeling van de vlinder, aantekeningen gemaakt, een informatieve tekst gelezen en de belangrijkste informatie verwerkt in een muurkrant. De gemaakte muurkranten vormen bewijs van verwerking door de leerlingen. Ook is er feedback van de mentor aanwezig. De mentor schrijft dat ik de voorkennis activeerde met een woordweb, dat ik mooi kon aanhaken bij het geleerde uit vorige lessen, dat ik niet uitging van wat de leerlingen al wisten maar dit nog controleerde, en dat de les goed uitgevoerd was.
Feedback door medestudenten
Er is nog geen feedback door medestudenten verstrekt. De activiteit is wel voorzien van feedback door de mentor. Deze feedback neem ik mee in mijn verdere ontwikkeling. Vooral het activeren en controleren van voorkennis is een sterk punt dat ik wil blijven inzetten. Daarnaast wil ik blijven oefenen met het begeleiden van leerlingen bij het selecteren van hoofd- en bijzaken uit teksten en digitale bronnen.
EU Badgr (Canvas Badges) certificaat
Nog niet verstrekt.